Zadośćuczynienie za krzywdę psychiczną po wypadku

Po wypadku obrażenia widoczne na zdjęciu rentgenowskim często skupiają całą uwagę. Tymczasem zdarzenie może również odebrać poczucie bezpieczeństwa, utrudniać sen, prowadzenie samochodu, pracę albo opiekę nad rodziną. Te skutki nie powinny być pomijane tylko dlatego, że nie widać ich na pierwszy rzut oka.

Krzywda psychiczna i rozstrój zdrowia psychicznego po wypadku

Krzywda psychiczna nie jest jednym rozpoznaniem. W zależności od sytuacji może przejawiać się między innymi jako:

• lęk przed jazdą samochodem, ruchem ulicznym albo miejscem zdarzenia
• koszmary, problemy ze snem i nawracające wspomnienia
• napady paniki, nadmierne napięcie i utrata poczucia bezpieczeństwa
• obniżony nastrój, wycofanie z relacji i utrata zainteresowań
• trudności z koncentracją, nauką albo wykonywaniem pracy
• zaburzenie stresowe pourazowe lub inny rozstrój zdrowia psychicznego

Należy odróżnić psychiczne cierpienie towarzyszące urazowi od samodzielnego rozstroju zdrowia psychicznego. Nie każdy przejściowy stres lub lęk osiąga poziom rozstroju zdrowia w rozumieniu art. 445 § 1 Kodeksu cywilnego. Z drugiej strony brak formalnej diagnozy PTSD nie przesądza sam w sobie o braku krzywdy. Ocenia się konkretną osobę, czas trwania objawów, potrzebę leczenia, dowody i wpływ następstw na codzienne funkcjonowanie.

Jaka jest podstawa prawna zadośćuczynienia?

Zgodnie z art. 445 § 1 w związku z art. 444 Kodeksu cywilnego sąd może przyznać odpowiednią sumę za krzywdę powstałą wskutek uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia. Krzywda obejmuje cierpienia fizyczne i psychiczne.

Rzecznik Finansowy wskazuje, że zadośćuczynienie po wypadku ma łagodzić zarówno cierpienia fizyczne, jak i psychiczne poszkodowanego. Zobacz: oficjalne wyjaśnienia Rzecznika Finansowego dla poszkodowanych w wypadkach.

Podstawa odpowiedzialności może jednak różnić się zależnie od zdarzenia. Inaczej analizuje się wypadek komunikacyjny, błąd medyczny, wypadek przy pracy czy naruszenie dóbr osobistych. Samo wystąpienie objawów nie wystarcza, jeżeli nie można przypisać odpowiedzialności określonej osobie lub podmiotowi.

Ogólne zasady ustalania krzywdy, wysokości świadczenia i relacji między zadośćuczynieniem a odszkodowaniem opisujemy w głównym poradniku „Zadośćuczynienie za krzywdę”.

Jak udowodnić psychiczne skutki zdarzenia?

Najbardziej przekonujący materiał pokazuje ciąg zdarzeń: stan przed wypadkiem, pojawienie się objawów, podjęte leczenie i wpływ dolegliwości na życie. Przydatne mogą być:

• dokumentacja z leczenia psychiatrycznego, psychologicznego lub od lekarza rodzinnego
• rozpoznania, zalecenia, recepty, skierowania i informacje o przebiegu terapii
• zwolnienia lekarskie oraz dokumenty pokazujące wpływ objawów na pracę lub naukę
• rzeczowy opis zmian w codziennym funkcjonowaniu: sen, prowadzenie auta, relacje i samodzielność
• zeznania osób, które obserwowały zmianę zachowania po zdarzeniu
• dokumenty dotyczące wypadku oraz związku czasowego między zdarzeniem a pojawieniem się objawów

W sprawie sądowej opinia biegłego może pomóc ocenić charakter dolegliwości, rokowania oraz związek ze zdarzeniem. Brak wcześniejszej dokumentacji nie przekreśla automatycznie roszczenia, ale może utrudniać odtworzenie przebiegu objawów. Ocenie podlega cały materiał: opinia biegłego, dokumentacja, zeznania i szczegółowy opis wpływu zdarzenia na życie.

Jak opisać lęk przed jazdą i zmianę codziennego życia?

Przygotuj krótką chronologię rzeczywistych następstw. Nie przypisuj sobie rozpoznań i nie odtwarzaj dat „na pewno”, jeśli ich nie pamiętasz. Oddziel własne obserwacje od diagnozy specjalisty.

Jeżeli decyzja pomija opisane i udokumentowane następstwa, wskaż je osobno w reklamacji. Zobacz jak uzasadnić odwołanie i pobrać wzór pisma. Taka notatka pomaga porządkować fakty, ale sama nie zastępuje oceny medycznej ani dowodu związku z wypadkiem.

Co wpływa na wysokość zadośćuczynienia?

Nie ma stawki za lęk, traumę ani konkretne rozpoznanie. Przy indywidualnej ocenie znaczenie mają między innymi:

• rodzaj, natężenie i czas trwania objawów,
• konieczność i długość leczenia oraz rokowania,
• wpływ na pracę, rodzinę, relacje i samodzielność,
• ograniczenie mobilności, wypoczynku i wcześniejszych aktywności,
• wiek poszkodowanego i trwałość następstw,
• współistnienie obrażeń fizycznych, bólu lub oszpecenia.

Ocena nie powinna ograniczać się do nazwy rozpoznania ani jednego procentu uszczerbku. Trzeba zestawić wszystkie następstwa fizyczne i psychiczne zdarzenia z przebiegiem leczenia, rokowaniami oraz sytuacją życiową konkretnej osoby.

Zadośćuczynienie to nie jedyne możliwe świadczenie

Jeżeli następstwa psychiczne wymagają leczenia albo ograniczają zdolność do pracy, oprócz zadośćuczynienia mogą być analizowane także:

• zwrot kosztów konsultacji, terapii, leków i dojazdów,
• utracony dochód w okresie niezdolności do pracy,
• renta, jeżeli zwiększyły się stałe potrzeby lub zmniejszyły możliwości zarobkowe,
• inne roszczenia wynikające z obrażeń fizycznych i szkody w mieniu.

Szerszy katalog świadczeń opisujemy w poradniku „Odszkodowanie po wypadku — co może przysługiwać poszkodowanemu?”.

Co zrobić, gdy ubezpieczyciel pominął cierpienie psychiczne?

Najpierw warto sprawdzić, jakie dokumenty otrzymał ubezpieczyciel i do jakich następstw odniósł się w uzasadnieniu. Jeżeli zgłoszenie zawierało jedynie opis urazu fizycznego, psychiczne konsekwencje mogły nie zostać właściwie przedstawione lub ocenione.

Nie należy automatycznie przyjmować, że każda niska wypłata jest bezprawna. Trzeba porównać decyzję z materiałem dowodowym, podstawą odpowiedzialności, dotychczas wypłaconymi świadczeniami i treścią ewentualnej ugody. Pomaga w tym osobna strona: zaniżone odszkodowanie lub zadośćuczynienie — jak sprawdzić decyzję.